Panel 1. Niebinarność, aseksualność, (nie)tożsamość

czwartek 6 czerwca 2019, 09:30-11:10

Od orientacji do tożsamości – współczesne definiowanie orientacji psychoseksualnej a miejsce tożsamości niebinarnych – mgr Katarzyna Mańkowska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu)

Seksualność i emocjonalność człowieka są niezwykle złożonymi kwestiami, których nie sposób ująć w proste binarne kategorie. Na popularne pojęcie „orientacji psychoseksualnej” składa się nie tylko kierunek pociągu seksualnego, rodzaj deklarowanych praktyk seksualnych czy też fantazji erotycznych, ale również pociąg emocjonalny, umiejętność nawiązywania zarówno prostszych jak i głębokich złożonych relacji emocjonalnych z drugim człowiekiem. Co więcej, liczne badania wskazują, że deklarowana „orientacja” z czasem może ulec zmianie. Coraz częściej mówi się więc nie o „orientacji”, jako niezmiennej cesze jednostki, uwarunkowanej głównie biologicznie, a o „tożsamości psychoseksualnej”, jako subiektywnym, zmiennym, stawiającym akcent na proces poczuciu własnego „Ja”, które nie jest wolne od wpływu czynników kulturowych i społecznych.

Obecnie wciąż najsilniej zakorzenionym i najpopularniejszym modelem określania tożsamości psychoseksualnej, zarówno w dyskursie powszechnym jak i naukowym, jest binarny podział, w którym bieguny stanowią osoby hetero i homoseksualne, a pozostałe tożsamości (np. biseksualna) znajdują się w różnych punktach pomiędzy, tworząc spektrum. Model ten nie może jednak stanowić uniwersalnej „ramy” mogącej zawrzeć i opisać każdą tożsamość psychoseksualną. Jedną z jego wad jest wyjściowo zakładany binaryzm płci. Przynależność do jednej z opisywanych kategorii określa się na podstawie płci własnej oraz płci osób, z którymi wchodzi się w relacje emocjonalne lub erotyczne (w obu przypadkach – w binarnym ujęciu płci). Należy więc zadać pytanie, gdzie w tej narracji jest miejsce dla niebinarnych tożsamości płciowych i jak takie osoby radzą sobie z definiowaniem własnej tożsamości psychoseksualnej.

„Misgendered in translation?” – nienormatywność/niejednoznaczność płciowa w tłumaczeniu angielsko-polskim – mgr Misiek Szy (UW)

Kultura popularna jest obszarem, który może niezwykle przysłużyć się widzialności osób trans i nienormatywnych płciowo, także pod względem językowym. Z jednej strony, film i literatura są przestrzenią do językowych eksperymentów (np. tworzenia neologicznych zaimków), które mogłyby nie zostać zaakceptowane w mowie codziennej, a z drugiej – mogą popularyzować i upowszechniać pewne formy (np. „singular they”), pokazując jak można – i że w ogóle można – mówić o nienormatywności płciowej. Ze względu na swoją wszechobecność, szczególne znaczenie mają tu media anglojęzyczne.

Język polski jest upłciowiony w znacznie większym stopniu niż angielski. Użytkowniczka_ik (a może „osoba używająca”?) języka polskiego musi niemal na każdym kroku decydować się na użycie rodzaju męskiego lub żeńskiego, zarówno w odniesieniu do siebie, jak i rozmówczyń_ców i osób opisywanych.

Stąd wyzwaniem jest tłumaczenie na polski (oraz pisanie po polsku na temat) angielskich tekstów, w których czyjaś płeć jest niebinarna, niejednoznaczna lub po prostu została pominięta. W to szerokie spektrum tekstów wchodzą z jednej strony fantastyczno-naukowe wizje przyszłości, gdzie kategoria płci wygląda inaczej niż dziś czy książki/filmy/seriale ukazujące niebinarne płciowo postaci żyjące współcześnie oraz publicystka dotycząca osób niebinarnych, a z drugiej – teksty, których autor_ka celowo nie określa płci opisywanych osób, np. po to, by tekst miał jak najbardziej inkluzywny charakter.

W wystąpieniu ukażę możliwe strategie przyjmowane przez polskie_ich tłumaczki_czy i autorki_ów wobec nienormatywności płciowej, odwołując się do przykładów z literatury i filmu.

Strategie językowe osób niebinarnych w Polsce – mgr Magdalena Derecka (Uniwersytet Jagielloński)

Obecność osób o nienormatywnych tożsamościach płciowych jest w ostatnich czasach stopniowo coraz bardziej zauważalna w polskim społeczeństwie dzięki staraniom aktywistek i aktywistów na rzecz praw społeczności LGBTQ+. Przyczyniają się do tego również postacie publiczne, takie jak Anna Grodzka, czy medialne postacie zagraniczne, takie jak Caitlyn Jenner, Laverne Cox, czy siostry Wachowskie. Jedną z form zaznaczania swojej obecności w społeczeństwie jest użycie języka, szczególnie w przypadku grup mniejszościowych. W przeciwieństwie do języka angielskiego, język polski charakteryzuje się rodzajem gramatycznym, który widoczny jest w większości części mowy i poniekąd wymusza na jego użytkowniczkach i użytkownikach wybór spośród dwu form akceptowalnych przez standard językowy, powiązanych z binarnym podziałem na płeć żeńską i męską. W efekcie, język polski nie pozostawia osobom o nienormatywnych tożsamościach płciowych przestrzeni na wyrażenie siebie poprzez język. Wraz ze wzrostem świadomości istnienia osób transpłciowych i niebinarnych wśród społeczeństwa, można również zaobserwować świadome próby podejmowane przez te osoby w celu stworzenia w języku polskim przestrzeni dla siebie, w której mogłyby swobodnie wyrażać swoją tożsamość.

Celem referatu jest zaprezentowanie i omówienie wspomnianych strategii, takich jak np. użycie nijakiego rodzaju gramatycznego w odniesieniu do siebie lub użycie strony biernej, pozwalające na całkowite uniknięcie wskazywania na płeć osoby mówiącej. W referacie planuję odpowiedzieć na pytanie, czy język polski, jako język silnie nacechowany płciowo, rzeczywiście uniemożliwia osobom o nienormatywnych tożsamościach płciowych wyrażenie siebie poprzez język. Próbki językowe zebrane zostały z postów i komentarzy w grupach na portalu społecznościowym Facebook i przeanalizowane z perspektywy lingwistyki lawendowej i teorii queer.

Out of the Asexual Closet: Representation of Openly Asexual Persons in American TV Series – Olga Zwolak (UW)

For a long time nonsexual people lacked their representation in the American television since the presumably asexual characters have never been explicitly identified as such and the openly asexual individuals have been almost entirely absent from the television shows. That absence contributes to the greatly limited legitimization of asexuality as an actual and valid sexual orientation, especially in the culture of compulsory sexuality (Gupta 2015), what, in effect, leads to the further marginalization and stigmatization of asexual people by the broad American public. Through analyses of three openly asexual characters in three different American television series – Poppy (Huge 2010), Lord Varys (Game of Thrones 2011-present), and Raphael Santiago (Shadowhunters: The Mortal Instruments 2016-present) – this paper aims at showing how asexual people are represented in American TV series as well as how and whether the characters’ open asexuality affects their depiction in the series. The depiction of the particular characters in the three series differ from one another, yet the individuals seem to share a few specific traits and their asexuality is often conflated with aromanticism. Additionally, their coming-outs are shown as rather uneventful yet confusing to other, usually heterosexual characters to whom asexuality has to be explained. The growing visibility of the openly asexual characters in the American television series helps with the legitimization of the sexual orientation in the broad public’s eyes, depathologization and normalization of asexuality, as well as helps with educating people about the sexual orientation.

Od patologizacji do afirmacji. Rekonceptualizacja zjawiska autoseksualności oraz przejście w stronę egalitaryzmu orientacji – Zofia Kania (Uniwersytet Jagielloński), Sofia Wasilenko (Uniwersytet Jagielloński)

Autoseksualność stanowi złożone, wielowymiarowe oraz rzadko eksplorowane zjawisko z obszaru nieheteronormatywności. Charakter fenomenu sprawia, że dla wielu osób jest on sprzeczny wobec powszechnie przyjętych standardów percepcji, oceny i wartościowania zachowań z obszaru seksualności, relacyjności i romantyczności. Obecnie istniejąca siatka pojęciowa zdaje się nieadekwatna do opisu i rozróżnienia istotnych w perspektywie omawianej orientacji subtelności. Dyskurs naukowy dotyczący zjawiska autoseksualności można zobrazować jako Wieżę Babel – brak jednolitego, inkluzywnego języka utrudnia możliwość adekwatnego przyjrzenia się rzeczywistości, pozostając przy starych i utartych schematach. Ponadto, wielokrotnie autoseksualność jest redukowana jedynie do wymiaru seksualnego, zwracając uwagę na autoerotyzm, zazwyczaj operacjonalizowany jako masturbacja. Prześledzenie kulturowo-społecznego sposobu postrzegania orientacji autoseksualnej daje nam także wgląd w to, jak postrzegana jest relacja jednostka-społeczeństwo.
Autoseksualność nadal postrzegana jest jako podrzędna wobec innych orientacji seksualnych reprezentowanych przez litery w akronimie LGBT. Deprecjonowanie nakierowywania uwagi i podniecenia seksualnego ku sobie ma źródło w teoriach historycznych, które ukształtowały interpretowanie orientacji autoseksualnej, m.in. w kategoriach psychopatologii i grzechu. Celem niniejszej pracy jest przyjrzenie się wewnętrznie zróżnicowanemu zjawisku autoseksualności, uwzględniając przedstawione powyżej konteksty.

Wraz z rozwojem afirmatywnego i pozytywnego podejścia do seksualności, chcemy zaproponować, a zarazem skupić się na potencjale nowej perspektywy rozumienia i postrzegania mitologicznej narcystyczności. Dokonując rozszerzenia definicji relacyjności oraz możliwego (auto)podmiotu uczuć, pożądania, aktywności i ekspresji seksualnej, chcemy zaprosić tym samym do spojrzenia na orientację autoseksualną w sposób równościowy.